Studiuesit kanë gjetur prova se nga bërthama e Tokës po rrjedh ar dhe metale të tjera të çmuara, sipas një studimi të ri.
Shumica dërrmuese (99.9%) e arit dhe metaleve të tjera të çmuara të Tokës janë të fshehura në qendrën e planetit tonë, me mijëra kilometra shkëmbinjsh pothuajse të padepërtueshëm midis nesh dhe këtyre thesarëve natyrorë. Megjithatë, ndonëse është e pamundur që njerëzit të minojnë ndonjëherë bërthamën e Tokës, kërkimi i ri tregon se disa metale kanë migruar nga bërthama në shkëmbinj të pasuruar që përfundimisht kanë dalë në sipërfaqe.
Duke hetuar shkëmbinj vullkanikë në Havai, një ekip shkencëtarësh identifikoi shenja të metalit të çmuar ruten, një metal i grupit të platinës, për të cilin ata konkluduan se mund të ketë ardhur vetëm nga kufiri mes bërthamës dhe mantelit, më shumë se 2900 km nën sipërfaqe.
Kur erdhën rezultatet e para, kuptuam se fjalë për fjalë kishim gjetur ar!” tha Nils Messling, autori i parë i studimit dhe studiues në departamentin e gjeokimisë në Universitetin e Göttingen në Gjermani, në një deklaratë. “Të dhënat tona konfirmuan se material nga bërthama, përfshirë arin dhe metale të tjera të çmuara, po rrjedh në mantelin e Tokës sipër saj.”
Studiuesit publikuan zbulimet e tyre më 21 maj në revistën Nature.
Toka përbëhet nga tri shtresa bazë: korja, manteli dhe bërthama. Korja vepron si një mbështjellje e hollë e jashtme, manteli është një shtresë më pak e ngurtë shkëmbinjsh që përbën shumicën e planetit, dhe bërthama është sfera në qendër. Në bërthamë ndodhet një det metalesh të shkrira rreth 2300 km i trashë, që quhet bërthama e jashtme, e cila rrotullohet përreth një topi kryesisht prej hekuri të ngurtë, rreth 2440 km i gjerë, që quhet bërthama e brendshme.
Kërkime të mëparshme kanë treguar se përbërja e Ru-së (rutenit) së Tokës ndryshoi gjatë fazave të vona të formimit të planetit, ndërsa ai grumbullonte më shumë material, kështu që Ru-ja e bllokuar në bërthamë është pak më ndryshe nga Ru-ja që zakonisht gjendet në mantel dhe koren tokësore.
Për këtë studim të ri, studiuesit analizuan mostra shkëmbinjsh vullkanikë nga Havai, përfshirë ato të mbledhura në një liqen lave në vullkanin aktiv, dhe aktualisht në shpërthim, Kilauea. Ata krahasuan Ru-në e zbuluar në këto mostra me Ru-në që zakonisht gjendet në mantel dhe gjetën përqendrime më të larta të Ru-së që lidhet me bërthamën në shkëmbinjtë vullkanikë të Havait, në krahasim me shkëmbinj të tjerë të mantelit, duke sugjeruar se Ru-ja në Havai ka origjinë nga qendra e Tokës.
Zbulimi i Ru-së që lidhet me bërthamën tregon se metalet e çmuara, përfshirë arin, mund të lëvizin jashtë nga qendra e Tokës. Kjo do të thotë se disa nga këto metale të çmuara që ne i nxjerrim sot mund të kenë ardhur fillimisht nga bërthama. Studimi gjithashtu u tregon shkencëtarëve diçka rreth formimit të Havait dhe rajoneve të tjera që lidhen me kufirin mes bërthamës dhe mantelit.
“Zbulimet tona jo vetëm që tregojnë se bërthama e Tokës nuk është aq e izoluar sa mendohej më parë,” tha bashkautori i studimit Matthias Willbold, profesor në departamentin e gjeokimisë në Universitetin e Göttingen, në deklaratë. “Tani ne gjithashtu mund të provojmë se vëllime gjigante materiali super të nxehtë nga manteli, qindra kuadrilionë tonë shkëmbinjsh, e kanë origjinën në kufirin bërthamë-mantel dhe ngrihen në sipërfaqen e Tokës për të formuar ishuj oqeanikë si Havai.”
Mendohet se Havai ndodhet mbi një shtëllungë të thellë manteli me shkëmbinj të nxehtë, i cili nxit aktivitetin vullkanik në rajon. Studiuesit së fundmi kanë gjetur prova të reja se Afrika po shqyhet nga një tjetër shtëllungë e thellë manteli, që ndoshta gjithashtu e ka origjinën nga kufiri mes bërthamës dhe mantelit, ashtu si ruteni.
