Gabime gjeniale: Kush e shpiku pingpongun, viagrën dhe etiketën Post-it?

Përsosmëri që lind gabimisht. Ajo që del si një dështim i shkëlqyer.

Gabimet brilante… Ne besojmë se një ide, një art, një stil ndërtohen me pjesët e duhura, me këmbëngulje në eliminimin e çdo gabimi, të bindur për rëndësinë e patëmetësisë.

Brian Wilson, themeluesi i Beach Boys, sapo ka vdekur. Ia kemi borxh atij mitin e surfimit në Bregun Perëndimor, në plazhet e Kalifornisë.

Wilson shkroi “Surfin’ USA” në vitin ’63. Në foto, Beach Boys ishin gjithmonë në det rreth një dërrase surfi.

Do të mendoni kushedi se sa i aftë ishte Wilson në surfin mbi valë.

Gabim, ai e kishte bërë vetëm një herë në jetë. Pati një goditje të tmerrshme me kokë, kështu i  erdhi menjëherë fundi i përvojës.

Ai shkroi gjithashtu “In my Room” dhe në vitin 1966 “Wouldn’It Be Nice” dhe “Good Vibrations”.

Melodi dhe harmoni të ëmbla. Këngë që flisnin për gëzimin e adoleshencës, lumturinë e martesës dhe vibracionet e mira të jetës.

Pothuajse kurrë të provuara nga ai vetë: babai i tij ishte një tiran mizor dhe i dhunshëm që me një grusht e kishte shurdhuar  në njërin vesh (i kishte shpuar daullen e veshit), pjesa tjetër e katastrofës në jetë i erdhi nga droga dhe një psikoterapist sadist që përfitoi prej tij.

Brian u bë një zombi, gjithnjë e më i paqëndrueshëm mendërisht. Sa i përket vibracioneve të mira, ato kishin qenë një ëndërr shumë e kushtueshme: gjashtë muaj punë, 17 seanca në katër studio, 30 regjistrime për pesë sekonda këndimi.

Por ne ende besojmë në ato vibracione të përsosura sot.

Kush e shpiku pingpongun, frisbin dhe regbin?

Edhe sportet shpesh lindin gabim.

Pingpongu, një sport olimpik që nga viti 1988, filloi si një aktivitet pas darkës.

Oficerët ushtarakë britanikë që kërkonin argëtim kënaqeshin duke përdorur kapakët e kutive të puros si raketa.

Ata rreshtonin librat si rrjetë dhe përdornin një tapë shampanje si top.

Frisbie lindi nga pjatat e byrekut.

Kishte një furrë buke në Connecticut, Frisbie Pie Co., e cila furnizonte me byrekë mensat e shkollave, dhe studentët në New England hidhnin me shaka tava byreku bosh, tava kallaji rrethore.

Pastaj dy veteranë të Luftës së Dytë Botërore, Warren Franscioni dhe Walter Morrison, filluan të punonin në garazhet e tyre për të provuar të bënin një disk plastik aerodinamik.

Në vitin 1948 ata patentuan Diskun Fluturues, por të gjithë e riemërtuan frisbi.

Më 1 nëntor 1823, në kolegjin në qytetin Rugby, Warwickshire, studenti 17-vjeçar William Webb Ellis bëri një gabim gjatë një ndeshjeje futbolli: ai kapi topin në duar dhe vazhdoi të vraponte.

Ishte një shkelje e rregullave, por në atë moment ai shpiku regbinë.

Kur Fosbury shpiku stilin e tij

Dick Fosbury gjithashtu gabonte, një student i dobët nga Oregoni që nuk ishte i mirë në sport (ai kishte braktisur bejsbollin dhe basketbollin) dhe që e quante veten “një nga kërcyesit më të këqij së larti”.

Asgjë nuk e ndihmonte, ai nuk mund të fluturonte. Sa herë provonte, ishin goditje të forta, jo triumfe.

Kështu që në shkollë ai filloi t’i kthente shpinën problemit.

Dicka filloi të kërcejë së prapthi, i erdhi lehtë si gjë. Kështu një gazetar vendas filloi të fliste për Fosbury Flop, sepse stili i tij ishte i lëkundushëm, ai lëkundej si një peshk i kapur në grep.

“Isha thjesht i lodhur nga humbjet, kështu që si fëmijë u përpoqa të gjeja një mënyrë tjetër për të luajtur. Më quanin kërcyesi dembel sepse dukej sikur po flija në shufër, pothuajse isha i shtrirë, horizontalisht”.

Fosbury me shpinë së prapthi,  përmirësohet dhe nga ‘jo aq i mirë’ bëhet ‘mjaft i mirë’.

Trajnerët e sfidojnë “Nuk do të shkosh larg”, i thonë.

Në vitin 1968, në moshën 21 vjeç, ai shkon si një i panjohur plotësisht në Lojërat Olimpike të Qytetit të Meksikos.

Është udhëtimi i tij i parë jashtë vendit. Fiton medaljen e artë me 2.24 metra.

Në vitin 1993, kubanezi Javier Sotomayor shkon deri në 2.45.

Por fatkeqësisht nuk e bëri gabimin më parë. Dick madje do të bëjë shaka me atë “Duke kërcyer prapa, e bëra njerëzimin të bënte një hap të madh përpara”.

Të njëjtin hap që Amerika do të bënte vitin pasardhës duke shkuar në Hënë.

Shpikja e ngjitësve post-it

Gjithashtu në vitin 1968, Spencer Silver, një studiues në 3M (kompania prodhuese e Minesotës që kishte patentuar shiritin ngjitës uiski 40 vjet më parë), po ndiqte një ëndërr: të krijonte shiritin ngjitës më të fuqishëm në botë, të aftë për t’u përdorur në të gjitha fushat e inxhinierisë, nga ndërtimi te aeronautika.

Por prototipi i tij dështoi: ngjitësi që ai kishte krijuar në laborator, i prerë në sfera letre me diametër të vogël, ishte aq i dobët sa nuk ishte në gjendje të mbante dy copa kartoni së bashku pa u shkëputur brenda pak minutash.

Gjashtë vjet më vonë, Arthur Fry, një koleg i Spencerit, pati një intuitë. Fry kishte një hobi të këndonte në një kor dhe ishte i frustruar nga një problem: faqeshënuesit e shumtë që ai vendoste brenda librit të këngëve i rrëshqisnin nga faqet, duke e bërë të pamundur që ai të përqendrohej.

Kështu që ai kujtoi atë ngjitës të gabuar që kishte një avantazh: nuk linte mbetje në sipërfaqe, madje as te ato më të brishta, si fletët e një libri.

Po sikur ta përdorte ngjitësin për të ngjitur faqeshënuesit në faqe, duke i parandaluar ato të binin?

Kur 3M vendosi ta testonte produktin në kompani, ata zbuluan diçka interesante: ato katrorë ngjitës përdoreshin nga kolegët për të lënë mesazhe për shokët e tavolinës ose për të shënuar shënime të lira gjatë takimeve.

Letrat ngjitëse Post-it lindën në atë mënyrë. Dhe një gabim u shndërrua në një biznes prej 1 miliard dollarësh në vit.

Si lindi Viagra

Viagra është gjithashtu fëmija i një dështimi: e testuar në vitin 1991 si ilaç për të trajtuar problemet kardiovaskulare, përfshirë anginën pektoris, pilula blu rezultoi joefektive.

Por kur efektet e saj anësore u bënë të qarta për studiuesit, potenciali komercial i ilaçit ishte menjëherë i dukshëm.

Shpesh zbulimet revolucionare vijnë nga një gabim i drejtë. (Jo)përsosmëritë./tvklan.al