Në të gjitha ekonomitë e zhvilluara, shkalla e vdekjeve të shmangshme dhe të parandalueshme tek burrat është më shumë se dyfishi i asaj të grave, tregojnë të dhënat e OECD-së.
Kjo ndodh kryesisht për shkak se burrat ngurrojnë të vizitojnë një mjek derisa një problem shëndetësor të bëhet shumë serioz për t’u injoruar, por diagnoza e hershme shpesh do të thotë një rezultat më i mirë.
Ekziston një dritare e madhe mundësish për të parandaluar probleme serioze shëndetësore afatgjata nëse shkoni atje dhe kontrolloheni”, thotë Dr. Hugh Coyne, mjek i përgjithshëm privat dhe bashkëthemelues i Coyne Medical në Londër. “Bën një ndryshim të madh në jetën e njerëzve kur e bëjnë këtë.”
Mjeku i familjes specializohet në parandalimin parësor për të identifikuar faktorët e hershëm të heshtur të rrezikut në sëmundjet vdekjeprurëse, dhe thotë se vështirësia qëndron në faktin se burrat nuk i shohin anët negative që ai sheh. “Askush nuk vjen kurrë dhe thotë: ‘Faleminderit që më shpëtuat nga një atak në zemër që nuk e kam pasur kurrë!’”
Dhe ai këshillon: “Kujdesu për veten tani dhe bëj diçka për të cilën vetja jote 80-vjeçare do të të falënderojë.”
Burra të rinj (18-40)
- Shëndeti mendor
Pothuajse një në tetë burra përjetojnë depresion ose ankth, por më pak se gjysma marrin trajtim.
“Burrat në përgjithësi e kanë të vështirë të kërkojnë ndihmë – ata mund ta perceptojnë këtë si një dobësi të vogël”, shpjegon Coyne. “Nuk ndihmohet nga trendi i përhapur i mirëqenies online i filozofisë stoike, një efekt anësor i të cilit është se burrat nuk duan të ngarkojnë askënd tjetër me problemet e tyre.”
Por kërkimi i ndihmës është hapi i parë në kapërcimin e depresionit.
Simptomat: Burrat i shprehin problemet e shëndetit mendor ndryshe nga gratë – duke shfaqur shenja të jashtme si zemërimi ose ikja nga puna. “Shenjat e hershme janë mosdëshira për të parë miqtë, ose mosinteresimi në aktivitetet që më parë i pëlqenin, mungesa e motivimit ose oreksit ose mungesa e gjumit. Ngrënia e tepërt mund të jetë gjithashtu një faktor, si dhe keqpërdorimi i substancave”, thotë Coyne.
Dhe ai paralajmëron: “Meqenëse burrat shpesh e maskojnë mënyrën se si ndihen, kur paraqiten me humor të keq ose ndihen të shqetësuar, këto janë simptoma më të rënda.”
Kontrollet shëndetësore: Burrat duhet të kërkojnë së pari mjekun e tyre të familjes. “Të kesh një marrëdhënie me një ofrues të kujdesit parësor hap shumë mundësi për trajtime – nga ilaçet te terapia me bisedë dhe këshillat për stilin e jetës. Ndonjëherë, ndryshime të vogla mund të bëjnë një ndryshim të madh.”
- Kanceri i testikujve
Kanceri i testikujve është më i zakonshëm tek burrat më të rinj. Një nga pacientët e Coyne është një i mbijetuar i kancerit të testikujve dhe ai thotë: “Pacienti im i pyeti me guxim shokët e tij: ‘A ka ndonjë prej jush që nuk ejakulon ndonjëherë?’ Dhe ata iu përgjigjën: ‘Jo, jo, shoku’. Kjo e shtyu të kontrollonte veten dhe gjeti një gungë.
“Kanceri testikular shpesh ka rezultate vërtet të mira, por sa më herët të kapet, trajtimi mund të jetë më i synuar dhe më pak i rëndë, prandaj vetëkontrollet janë të rëndësishme.”
Simptomat: “Simptoma urinare dhe çdo lloj mosfunksionimi seksual, siç janë problemet me ejakulimin ose arritjen e një ereksioni, dhe padyshim gjetja e një gunge. Por, kur njerëzit të kenë këto efekte dytësore, kanceri do të jetë pak më i avancuar.”
Kontrollet shëndetësore: “Nuk ka një program shqyrtimi, kështu që është shumë e rëndësishme që burrat të kontrollojnë veten rregullisht”, thotë Coyne. “U kërkoj pacientëve të mi të kontrollojnë testikujt e tyre të paktën një herë në tre muaj, zakonisht në vaskë ose dush.”
Burra të moshës së mesme (40-50+)
- Sëmundjet kardiovaskulare
“Burrat zakonisht kanë një fillim më të hershëm të sëmundjes koronare sesa gratë”, shpjegon Coyne. “Burrat janë më të predispozuar të kenë formën e mollës – që është dhjami visceral, ose dhjami rreth organeve. Dhjami visceral është i lidhur me shkallë më të lartë si të diabetit ashtu edhe të sëmundjeve kardiovaskulare, shkallë më të lartë të kancereve të caktuara, si dhe të sëmundjes së mëlçisë yndyrore.”
Simptomat: “Tensioni i lartë i gjakut, diabeti dhe sëmundjet kardiovaskulare janë asimptomatike derisa bëhet shumë, shumë vonë”, thotë ai.
“Fatkeqësisht, shfaqja e parë e sëmundjeve të zemrës është shpesh një atak në zemër. Kjo është arsyeja pse të rinjtë duhet të angazhohen me shëndetin e tyre afatgjatë.”
Kontrollet shëndetësore: Bëni një kontroll “MOT” në moshën e mesme, i sugjeruar për të rriturit e moshës 40 deri në 74 vjeç për të kontrolluar tensionin e gjakut, kolesterolin, BMI-në dhe perimetrin e belit, për të vlerësuar rrezikun kardiovaskular.
- Kanceri i zorrëve
Shumica e kancereve të zorrëve fillojnë si rritje të vogla, jo kanceroze në rreshtimin e brendshëm të murit të zorrëve, të quajtura polipe. Nëse diagnostikohen herët, më shumë se 90% e njerëzve mbijetojnë për pesë vjet ose më shumë. Nëse burrat vonojnë derisa simptomat të jenë të rënda, shkalla e mbijetesës bie në 10%.
Coyne shpjegon: “Shumë shpesh koha që një polip të shndërrohet në kancer është rreth 10 vjet, kështu që mund të zbulohet shumë kohë përpara se të bëhet problem.”
Simptomat: Çdo ndryshim në zakonet e jashtëqitjes që zgjat tre javë ose më shumë duhet t’i raportohet mjekut të familjes. Gjithashtu, gjak në jashtëqitje, fryrje ose dhimbje barku, ose një ndjesi e vazhdueshme e nevojës për të shkuar në tualet. Humbja e pashpjegueshme e peshës dhe lodhja ekstreme janë gjithashtu sinjale paralajmëruese.
Kontrollet shëndetësore: Një kit testimi në shtëpi i quajtur Test Imunokimik Fekal (FIT) për të kontrolluar kancerin e zorrëve, mund të kapë shenjat e hershme të kancerit përpara se të shfaqen simptomat.
«Me të vërtetë shpëton jetë sepse testi FIT zbulon gjak në jashtëqitje», thotë Coyne.
Burra të moshuar (50-65+)
- Kanceri i prostatës
Kanceri i prostatës është kanceri më i zakonshëm tek burrat në Mbretërinë e Bashkuar. Zakonisht, ai rritet shumë ngadalë dhe burrat mund ta kenë atë për vite me radhë pa e kuptuar, por disa raste janë shumë agresive.
Coyne i njeh shumë mirë rreziqet. “Një mik dhe koleg i imi u diagnostikua së fundmi me kancer të prostatës, i cili është përhapur në mënyrë të metastazuar. Ai ia atribuoi dhimbjeve, sepse po plakej pak, merrej me sport dhe punonte shumë. Mesazhi kryesor këtu është të mos i injorosh gjërat.”
Simptomat: “Kanceri i prostatës mund të jetë asimptomatik deri në një fazë mjaft të vonë, por disa simptoma të hershme do të jenë problemet urinare – nevoja për të urinuar më shpesh, një urgjencë për të dalë jashtë, zgjimi gjatë natës për të dalë jashtë, rrjedhja e dobët e gjakut, gjakderdhja në urinë dhe gjithashtu gjaku në spermë.”
Ai shton, “Disa nga këto simptoma mund të shfaqen edhe me zmadhim beninj të prostatës.”
Kontrollet shëndetësore: “Testi kryesor për kancerin e prostatës është një ekzaminim dixhital rektal”, thotë Coyne. “Por është gjithashtu i disponueshëm edhe testi PSA. Megjithatë, ai krijon shumë pozitive të rreme, prandaj nuk është në të gjithë vendin. Ekziston një kontroll i synuar për burrat mbi 45 vjeç që mbajnë mutacionin BRCA2, megjithatë vetëm një pjesë shumë e vogël e bartësve të BRCA është identifikuar, që do të thotë se shumë burra me rrezik të lartë nuk e arrijnë zbulimin e hershëm.
“Burrat mbi 50 vjeç gjithashtu mund ta kërkojnë atë, dhe burrat me ngjyrë ose afrikano-karaibiane mbi 45 vjeç mund ta kërkojnë atë.”
- Aneurizmat e aortës abdominale
“Aneurizmat e aortës janë një fryrje ose ënjtje e rrezikshme në pjesën e poshtme të aortës, e cila është ena kryesore e gjakut që transporton gjak nga zemra në pjesën tjetër të trupit – dhe janë shumë më të zakonshme tek burrat sesa tek gratë”, shpjegon Coyne.
Simptomat: “Kjo është gjithashtu një gjendje e heshtur sepse një aneurizëm aortal zakonisht nuk ka fare simptoma. Por nëse një aneurizëm aortal shpërthen, ajo shkakton gjakderdhje të brendshme masive – shpesh fatale.”
Kontrollet shëndetësore: Shumë sisteme të kujdesit shëndetësor ofrojnë programe depistimi për të gjithë burrat nga mosha 65 vjeç e lart. “Është një skanim shumë i lehtë dhe i shpejtë jo-invaziv me ultratinguj i barkut. Ata matin madhësinë e aortës dhe e marrin atë që andej.”/ DPA News.
